ที่มาของโครงการ

แม้ “ซะกาต” จะเป็นหลักปฏิบัติที่มุสลิมทำกันมานานนับพันปี แต่ในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ การจัดการซะกาตยังมีปัญหาอยู่มาก เพราะส่วนใหญ่ผู้คนมักจ่ายซะกาตกันแบบส่วนตัว ไม่เปิดเผย ทำให้ไม่รู้ว่ามีการจ่ายและการรับซะกาตมากน้อยแค่ไหน และการช่วยเหลือก็มักกระจุกอยู่ในวงแคบ ไม่สามารถยกระดับเป็นสวัสดิการสังคมได้อย่างเต็มที่

องค์กรที่ใกล้ชิดกับชุมชนที่สุดคือ “มัสยิด” แต่มัสยิดส่วนใหญ่จัดเก็บเฉพาะซะกาตฟิตเราะห์ (ซะกาตอาหารช่วงอีดฟิตรี) ส่วนซะกาตทรัพย์สินแทบไม่มีเลย แม้จะอยู่ภายใต้การดูแลของคณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัด แต่ก็ยังไม่มีระบบหรือแนวปฏิบัติที่ชัดเจนสำหรับการบริหารซะกาตโดยเฉพาะ

มุมมองทางเศรษฐศาสตร์

ซะกาตไม่ใช่แค่เรื่องศาสนา แต่ยังเป็น “เครื่องมือทางเศรษฐกิจ” ที่ช่วยลดความเหลื่อมล้ำ กระจายรายได้ และทำให้เศรษฐกิจหมุนเวียนดีขึ้น ช่วยพยุงเศรษฐกิจในช่วงตกต่ำ และลดความร้อนแรงในช่วงเติบโต ทำให้ระบบเศรษฐกิจมีความสมดุลและยั่งยืน

การทำงานของมูลนิธิสร้างสุขมุสลิมไทย (สสม.)

1. ปี 2552 (2009)
   สสม. ริเริ่มหารือและผลักดัน "ร่างพระราชบัญญัติส่งเสริมกิจการกองทุนซะกาต" เพื่อแก้ปัญหาความยากจน แม้ร่างกฎหมายไม่ผ่านในขั้นตอนกฤษฎีกา แต่เป็นฐานสำคัญในการวางแผนการทำงานมาถึงปัจจุบันนี้ และยังเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญให้องค์กรศาสนา และหลายชุมชนเริ่มตระหนักถึงความสำคัญของการจัดการซะกาตอย่างเป็นระบบมากขึ้น
2. ปี 2556 (2013)
   ริเริ่มกองทุนซะกาตต้นแบบระดับชุมชนทั่วประเทศจำนวน 7 กองทุน เพื่อเป็นแบบอย่างและศูนย์กลางเครือข่าย
3. ปี 2565–2568 (2022–2025)
   ปรับรูปแบบการทำงานให้เหมาะกับสถานการณ์ ร่วมมือกับองค์กรพันธมิตร 7 แห่ง เพื่อขยายเครือข่ายให้มีประสิทธิภาพ

   องค์กรพันธมิตร

   • ชมรมกำนันผู้ใหญ่บ้าน จ.ปัตตานี
   • สมาพันธ์ผู้บริหารมัสยิด 4 อำเภอ จ.สงขลา
   • คณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัดสตูล
   • คณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัดกระบี่
   • คณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัดระนอง
   • ชมรมมุสลิมสัมพันธ์ จ.ตรัง
   • เครือข่ายมัสยิดหะยีดาวูด จ.นราธิวาส

   ต้นแบบกองทุนซะกาต สสม.

   • กองทุนซะกาตมัสยิดดาหรนอาหมัน จ.สงขลา
   • กองทุนซะกาตมัสยิดดารุลฮูดา จ.สงขลา
   • กองทุนซะกาตมัสยิดบ้านกลาง จ.นครศรีธรรมราช
   • กองทุนซะกาตมัสยิดบางอ้อ จ.กรุงเทพฯ
   • กองทุนซะกาต (บัยตุ้ลมาล) จ.เชียงใหม่

ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น

• เกิดกองทุนซะกาตลูกข่ายในพื้นที่ต่างๆ อย่างน้อย 78 กองทุน
• มีเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้และพัฒนาศักยภาพเครือข่าย
• มีการจัดตั้งคณะกรรมการกองทุนในพื้นที่ต่างๆ
• วางระบบจัดเก็บซะกาตฟิตเราะห์ได้อย่างเป็นระบบ ผ่านคู่มือ “Zakat Kit”

ความท้าทายที่ยังคงอยู่

สำหรับซะกาตทรัพย์สิน (ซะกาตมาล) ยังมีประเด็นสำคัญ เช่น:

• คนไม่รู้หรือไม่เข้าใจหลักการซะกาต แม้มีทรัพย์ถึงเกณฑ์ก็ไม่จ่าย
• มัสยิดยังไม่มีระบบ/มาตรฐานด้านการจัดเก็บ การแจกจ่าย การทำบัญชี และความโปร่งใส

วัตถุประสงค์

• รวบรวมและจัดการข้อมูล - รวบรวมข้อมูลกองทุนซะกาตจากมัสยิดทั่วประเทศในรูปแบบฐานข้อมูลดิจิทัล
• เพิ่มความโปร่งใส - สร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้บริจาคผ่านระบบที่โปร่งใสและตรวจสอบได้
• อำนวยความสะดวก - ให้ประชาชนสามารถค้นหาและติดต่อกองทุนซะกาตได้ง่ายและรวดเร็ว
• ส่งเสริมการบริจาค - กระตุ้นให้มุสลิมทำหน้าที่ตามหลักศาสนาในการช่วยเหลือผู้ยากไร้
• พัฒนาเครือข่าย - สร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างกองทุนซะกาตต่างๆ ทั่วประเทศ